TARAFINDAN: ISMAIL KAPLAN, AABF EGITIM SORUMLUSU

AABF Egitim Komisyonu Alevilik dErs Programi (2001)

AABF Alevilik Dersleri Ders Programı 1. Bölümü (2001)

 Alevilik Derslerine temel oluşturan ilk okullar için Alevilik Ders Programı 1.Bölümü, Kasım 2002 Alevilerin Sesi Dergisi`nde yer almıştı. Bu bölümü Türkçe olarak veriyoruz.

Alevilik Derslerinin Amaçları

 Alevilik Dersi, Alevi çocuklarının inançları konusunda bilgi edinmelerini ve geçmişlerini tanımaları ve üzerine yorum yapabilmelerini ve Alevilik inancının insana ve insan haklarına bakışının temel insan hakları ile uyumunu irdelemelerini ve böylelikle içinde yaşadıkları toplumun değerleri ile kendi değerlerini karşılaştırarak evrensel değerlere sahip çıkmalarını amaçlar.

·       Her şeyden önce Alevi inancının insana, diğer varlıklara ve evrene bakışı, Allah inancı ve Alevi ibadetinde ve yaşamındaki yeri gibi temel inançların öğretilmesi bu dersin ana amacıdır. Derslerde çocukların inanç ve günlük yaşam arasındaki bağları kurmaları için özen gösterilir.

 ·       Başta insanların eşitliği, kadın-erkek eşitliği ve diğer inançları kendi inancı ile aynı değerde görme gibi temel insan haklarının çocuklara benimsetilmesi ve üzerinde durulması amaçlanır.

·       Alevi inancının ve kültürünün ayrılmaz parçalarından, dört kapı kırk makam ahlâk sistemi, haklıdan yana tavır, haksızlığa karşı gelme geleneği, rızalık alma, semah ve deyişler Alevi büyüklerinden örnekler verilerek ve bugünkü yaşam koşulları irdelenerek çocuklara tanıtılır ve onların bu konulardaki öğrendikleri, merak ve ilgileri ortaya çıkarılır.

·       Alevilik derslerinde, çocukların dengeli bir kimliğe ve kişiliğe kavuşmaları desteklenir. Onların, Alevi öğretisini diğer inançlarla eşit düzeyde görmeleri ve temsil etmeleri teşvik edilir.

Alevilik derslerinin amaçları her ÅŸeyden önce AleviliÄŸin temel filozofisinden kaynaklanmaktadır. Buna göre, her insan tanrıya yaklaÅŸmak amacı ile „insan olma“ sürecinden geçmelidir. Bu nedenle çocukların en baÅŸta „gerçek ve gerçeÄŸe giden yol“, inanç ve dini yaÅŸam konularında sorular sorabilmeleri teÅŸvik edilir ve bu sorulara çocukların anlayacağı bir dille verilebilecek cevaplarla çocukların kendi inanç kimliklerini bulmalarına yardımcı olunur. Böylece çocukların Alevi inanç ögelerini, deÄŸerlerini ve tavırlarını öğrenerek kendi yaÅŸamlarına uyarlamaları kolaylaşır. Onlara, Alevi toplumuna ait olabilmek için, cem evleri gibi Alevilerin birlik oldukları yerlere gitmeleri ve bir „can“ olmaları tavsiye edilir. Alevilik dersleri ile çocukların toplumla ve kendisi ile barışık bireyler olmaları ve böylelikle yaÅŸama ve diÄŸer insanlara güven ve huzurla yaklaÅŸmaları amaçlanır.Â

 Alevi İnancının derslerde ele alınacak esasları

Alevilik dersleri, Alevi öğretisi açısından çocukların yaşam gerçeklerine ve koşullarına bakış açısına dayanır ve onları açıklamaya çalışır. Alevilik dersleri, Aleviliğin tanrı anlayışını ve insan tanrı ilişkilerini aslına uygun olarak kavratmayı ve bu anlayışı çocukların kendi yaşamlarına uyarlamalarına yardımcı olmayı amaçlar.

 Bu anlamda Alevilikte üç prensip özellikle önem kazanmaktadır:

1.     Çoklukta birlik ve Tanrı- insan ilişkisi (örnek: Allah- Muhammed –Ali

2.     İnsan olmak/ Benden içerdeki ben

 3.     İnsan varlığının anlamı (Can- ten bileşimi)

Bu prensipleri kısaca açarsak, Aleviliğin –olmazsa olmaz- koşullarını da tarif etmiş oluruz.

1.     Çoklukta birlik ve Tanrı- insan ilişkisi (örnek: Allah- Muhammed –Ali)

Her şeyden önce Alevilik dersinde evrenin ve insanlığın anlamı (sırrı) konu edilecek ve sorgulanacaktır. Bu derste, insanların bu konuya verdikleri cevaplar ve bu cevapların somut yaşam koşulları ile ilişkileri irdelenecek ve Alevi inancının temelini oluşturan „varlık birliği – bir olmak“ inancı ile açıklamaya çalışılacaktır.

Bundan başka, Alevilik dersinde, sosyal yaşamın düzenlenmesindeki sorumluluğumuzda Aleviliğin etkisi incelenecektir. Alevilik dersinde, Alevi inanç dünyası, dünya gerçekliği ve insanlık bir bütün olarak ele alınır, yani; inanç dünyası ve inanç dışı dünya gibi yapay bir ayırım yapılmaz. Bu nedenle, dünyada kutsal yer ve kutsal mekan olarak ayırımlar yapılmaz, her mekanın (bina ya da yerin) ancak inananların varlığı ile ve inananların kutsallığı ile yüceleşeceğine inanılır. Örneğin; cem evinin içi, canlar olmadan kutsal olmaz. Her yer, ancak inananların varlığı ile kutsallaşır. Bu değişim; 12 hizmet ile ve rızalıkla mümkündür. 12 hizmet, „halka hizmet, hakka hizmet“ düsturu ile yapılır. Her can, hizmetini bu anlayışla sunar ve cem evinin ya da başka bir mekanın kutsallaşmasına kişisel katkısını bu şekilde sunar. Rızalık ise bütün canların karşılıklı „eyvallah“ ı ile mümkündür. Yani; kendisi ile ,diğer canlarla, çevre ile ve en sonunda tanrı ile uyum ve hoşnutluk oluşturmak, rızalığın temelidir. Bu nedenle, cem başlangıcında olduğu gibi; Alevilik derslerinin ilk 5-10 dakikası rızalığı sağlamakla geçmelidir.

Alevilik derslerinde, varlığın Alevilik açısından açıklanmasında; tanrının (başka adlarla, Allah, Hu, Hak, Hüda) ve Allah- Muhammed-Ali birlemesi ile ifade edilen bölünmez kutsal bütünlüğü temel alınır. Daha da geniş olarak ifade edersek, hissedilen ve kavranan her şey tanrının yarattığı varlık yani „hak“ olarak algılanır. Varlığı, ayrılmaz kutsallık olarak kabul etmek ve açıklamak, aynı zamanda insanın kendi varlığını anlamaya ve giderek de dünyayı kavramaya temel oluşturmaktadır.

Yoksulluğun, savaşların, açlığın ve çevre kirliliğinin gündemde olduğu dünyamızda, varlığı ayrılmaz ve kutsal bir bütün olarak açıklamak, bütün yaratılmışların (insan, hayvan, çevre ve evren) birlikte var olmalarını da beraberinde getirmektedir. Alevilerde, sadece insan yaşamının kutsallığı değil, aynı zamanda hayvan ve bitki türlerini korumak ve çevre temizliğine önem vermek bu inanıştan kaynaklanmaktadır. Uyum içinde birliği oluşturmaya inanış, inananlara barışı sağlama yönünde ümit vermektedir. Bu uğurda mücadelede, insana büyük görev düşmektedir. Çünkü insan, yaratılanlar içinde, bu gerçeği gören, fark eden ve çaresini bulabilecek akla sahip olan tek yaratılmış varlıktır. İnsanoğlu tarihte ve zamanımızda güçlükleri ve tehlikeleri aşacak yolları ve çözümleri bulabileceğini göstermiştir. Bu temel inanç ve güvenle, Alevilik derslerinde çocuklara uygun bir dille ve metotlarla ve de bütüne yönelik bir öğrenme süreci seçilecektir.

 2.     İnsan olmak /Benden içerdeki ben

İnsan tanrı ilişkisinde en önemli inanç, tanrının insana yaratılışta kutsal bir gücü (enerji, ruh, can) bahşettiğidir. Alevilik dersi, tanrının insanı kendi ruhundan üflediği, onu kendi özellikleri ile yani kutsallıkla donattığı inancını işlemek ve irdelemek durumundadır. İnsan sıradan bir yaratık değil; ruh ve akıl ile donatılmış bir varlıktır. O, kendi iradesi ile, kendisine ve diğer varlıklara bir anlam kazandıracak, tanrı ile ilişki kurabilecek ve bu ilişkiyi koruyabilecek özellikte bir varlıktır.

Alevi anlayışına göre, insan tek tek özgür bir varlık olarak, kendi nefsine (egosunu) – ki nefis ayakta kalabilmek için verilen yaşam mücadelesinin sonucunda ortaya çıkmaktadır- hakim olmakla sorumludur. Daha ileri safhada amaç, nefsini yenmek ve tanrı sevgisi ile donanmaktır. Allah sevgisi, insanları ve diğer varlıkları sevmeyi gerektirir. Tanrı sevgisine ulaşmak, korku, nefs ve hırs gibi yüklerden arınmakla mümkündür. Buna „ölmeden önce ölmek“ de denir. Bu nedenle Alevilik dersleri, çocukları, insanlara ve tabiata yönelik haksızlık, yalan dolan, hırs ve inat gibi kötülüklerle mücadele etmeye hazırlamayı ve onlara bu beceriyi kazandırmayı amaçlamaktadır. Bununla amaç, mutlulğa ulaşmanın yolunun  nefsi yenmekten geçtiğini kavratmaktır. Alevilikteki prensip; canlarla birlik olmadan tanrıya ulaşılmaz ve tanrı ile birlik olmadan insanlarla birlik oluşturulamaz. Tanrıya yöneliş ancak Muhammed-Ali`ye yönelmekle ve onları sevmekle olasıdır; çünkü Allah –Muhammed- Ali ayrılmaz bir kutsal bütündürler.

 3.     İnsan varlığının anlamı (Can - ten bileşimi):

Alevilik anlayışında bir insanın bir vücudu ve bir canı vardır. Vücut ve can bir insanı oluştururlar, bunlardan biri olmadan insan olunmaz. Her ikisi de gelişmeye uygundur. Vücut; hava, su ve yiyecekle gelişir ve belirli bir zaman sonra canlılık özelliğini kaybeder. Bu nedenle Alevilik dersi, çocuklara insanların yaşam kaynağı olan tabiatı korumayı ve geliştirmeyi öğretir. Can`a gelince, can nefisten ve korkudan arındıkça gelişir ve sürekli gelişmeye açıktır. Vücut –Alevi tabiri ile „ten“- belirli bir zaman sonra ölürken can ölümsüzdür. Can, tanrının insana kendi özelliğinden bahşettiği sonsuz ve ölümsüz bir vergidir. Ölmediğine inanılan can, bir tenden başka bir tene geçerek varlığını sürdürür. Alevilik dersinin bir görevi de, insanı insan yapan ve birbirinden ayrılmaz ten ve canın birbirlerine olan etki ve ilişkilerini ortaya çıkarmak ve çocuklara öğretmektir.

Özetlemek gerekirse; Alevilik dersinin amacı, çocuklara

·       Tanrı, insan ve dünyayı ve de kendi aralarındaki bağı, Alevi inanç ve anlayışından bakarak kavratmak, insanın bu bağlamdaki sorumluluğunu göstermek ve insanın insan olma sürecinden geçerek gelişebileceğini ve olgunlaşabileceğine (insan-ı kamil) olan inancı yerleştirmek,

 ·       insan yaşamının, tanrı varlığının bilinci ile kendi varlığını bağdaştırması halinde anlamlaştığını kavratmak,

·       ve insanın sonsuz varlığın bir parçası olarak, bu bütünün uyum içinde varlığını devam ettirmesi için sorumluluk duygusu olduğunu öğretmektir.

İlkokul süresince, somut koşullardan soyut kavramlara doğru çocukların öğrendikleri, yaşadıkları ve duyguları dikkate alınarak bütünlük anlayışı çerçevesinde yukarıda sıralanan amaçların gerçekleşmesi için, rızalık, semah, saz, aşure ve diğer metot ve objeler yardımı ile ders üniteleri hazırlanır ve işlenir.

 Tercüme: İsmail Kaplan, Almanya Alevi Birlikleri Federasyonu Eğitim Sorumlusu