TARAFINDAN: ISMAIL KAPLAN, AABF EGITIM SORUMLUSU

21.09.1991 de Hamburg Alevi Kültür Merkezi`nin, 300 imza ile Hamburg Okul Senatörlüğüne verdiği dilekçe Alevilik Dersleri`nin bir ilkini oluşturuyor.

Daha sonra Mart 1995 de AABF`nin Eğitim Bakanlıklarına başvurusuna hiç bir Eyaletten cevap gelmedi. Çünkü, AABF henüz Alevileri kamuoyunda temsil eden bir örgüt olamamıştı.

Alevilik Dersleri Üzerine (Mayis 2005)

Yazinin özeti

20. Mart 1999 tarihinde AABF Alevilik Dersleri Ders Programı Komisyon oluşumunu, 2000 yılında sıra ile Baden Württemberg (11.03), Hessen(17.03), Berlin (06.05), Bayern (19.09) ve 20.06.2001 tarihinde NRW Alevilik Dersleri Dilekçeleri izledi.

Aralık 2001 de NRW, Hessen, BW ve Bayern ortaklaşa karar vererek AABF ve Alevilik konusunda iki bilirkişi raporu hazırlatma görevi verdiler.

Bu gelişmeye paralel olarak 17.04.2002 tarihinde, Berlin Eyaleti Eğitim Senatörlüğü Anadolu Alevileri Kültür Merkezi`ne Berlin okullarında „Alevilik Dersleri“ verme izni verdi.

Böylece, Alevilik tarihte ilk defa okullara girmiş oldu.

Aralık 2004 tarihinde Prof. Spuler-Stegemann ve Prof. Muckel`un hazırladıkları Alevilik raporları açıklandı. Bu raporlarda; Alevilik İslam kökenli kendine özgü bir inanç olup okullarda başlı başına bir ders olarak okutulabileceği ve AABF`nin, Almanya`daki Alevilerin bir inanç örgütü olduğu sonucu vurgulanmaktadır. En küçük bir şüpheye yer vermeyen bu sonuçları dikkate alan eğitim bakanlıkları, Alman Anayasası`nın 7.3 maddesi gereğince AABF ile birlikte Alevilik derslerinin alt koşullarını oluşturmak için görüşmelere başladı.

Şu andaki planlamaya göre; Baden Württemberg Eyaletinde en az üç şehirde Alevilik Dersleri 2006/2007 ders yılında başlayacak. Kuzey Ren Vesfalya (NRW), Bavyera ve Hessen Eyaletlerinde 2008/2009 ders yılında ise koşulların oluştuğu okullarda dersler başlayacak. Sınıf oluşması için BW Eyaletinde en az 8 öğrenci, NRWve Bavyera`da 12 öğrenci ve Hessen Eyaletinde 10 öğrenci olması gerekiyor.

NRW Eyalet OkulBakanlığı, Alevilik Dersleri için gerekli Ders Programı için Soest`deki Eğitim Enstitüsü (Landesinstitut fürSchule) nezdinde çalışan bir karma komisyon 2005 Ağustos ayından itibaren görevlendirmiş bulunuyor.

AABF, Alevilik derslerinin yasal koşullarının oluşması için -kısa sayılacak bir zaman diliminde- olağanüstü bir çalışma yapmış ve bu anayasal hakkı almıştır. Şimdi bu hakkın okullarda uygulamaya konması için, başta Alevi Kültür Merkezleri olmak üzere tüm Alevilerin kolları sıvama zamanı gelmiştir.

Alevilik dersleri Alman okullarında, Almanca dilinde ve sınıf geçmeli ders olarak verilecektir. Eğitim Fakültelerinden diplomalı öğretmenler; bu dersi AABF`nin Eğitim Bakanlıkları ile birlikte hazırladıkları “Alevilik Dersleri Ders Programı�?na uygun olarak vereceklerdir.

Alevilik derslerine, AKM üyesi olsun ya da olmasın; her Alevi ailenin çocuğu isteğe bağlı olarak katılabilecektir.

Giriş:

Almanya`daki din derslerinin anlaşılması için, önce üç ana temel prensibin bilinmesi gerekir:

a) Almanya`da var olan 16 Eyalet okul ve kültür konularında özerk çalışıyor. Eyaletler eğitim harcamalarını kendi bütçelerinden ayırıyorlar. Eğitimin içeriği ve organizasyonu konusunda da kendileri karar veriyorlar. Tüm Eyaletlerin temsil edildiği Eyaletler Arası Kültür ve Eğitim Kurulu sadece danışma, koordinasyon ve eşgüdüm işlevini görmektedir.

b) Almanya`da din dersleri, “Alman Anayasası�?nın 7.3 maddesinde da açık olarak dini toplumların ders programı ve organizasyona katılımı ile mümkündür. Din derslerinin içeriğini belirleme yetkisi cemaatlerindir ve içeriğinden sorumlu da o dini toplumundur.

c) Alman Anayasası, dini grupların hangi koşullarda cemaat oluşturabileceklerini ve hangi durumlarda bu toplumların anayasal statü kazanacaklarını belirlemiştir. Devlet dini cemaatlerin işine karışmaz. Dini cemaatler de devletin şeklini, anayasasını –kendi inanç özgürlüklerini kaybetmeden- kabul etmek zorundadırlar. İnananlar, kendi dini cemaatlerini kimlerle kuracaklarına ve inançlarını nasıl belirleyeceklerine kendileri karar verir; bu hak devletin dışında tamamen kişilerin kendi anayasal haklarıdır.

u üç ana prensip dikkate alınırsa Almanya`da her eyalette din derslerinin, ders programı, öğretmen eğitimi ve organizasyonu konusunda farklılıklar, hatta birbiri ile çelişen durumlar ortaya çıkmaktadır.

1. Neden Alevilik Dersleri ?

Almanya`daki Türk işçileri kalıcı olduklarını anladıktan ve kabul ettikten sonra, 1980 li yıllarda kimliklerini korumaya yönelik çalışmalara başladılar: Anadil dersleri isteği, din dersleri isteği, ibadet yerlerinin ve cemaatlerin kurulması, ev sahibi olma isteği, Türkiye`deki çocuklarını yanlarına getirme gibi.

1980 li yılların başlarında “cami yapma derneklerinin�? manevi baskı ile Alevilerden de para toplamaları, Türklerin yoğun bulunduğu bölgelerdeki okullarda Sünni cami yetkililerinin çocuklarının tüm Türk kız çocuklarına ve Alevi kız çocuklarına baş örtüsü takma baskılarının artması, Alevilerin dernekleşmesini hızlandıran etkenler olmuştur. Aleviler 1988 de dernekleşmeye başladıklarında, Aleviliğin tanınması ve tanıtılması amacının yanında, Aleviliğin çocuklara derneklerde ve okullarda öğretilmesini de amaçlamışlardır. Var olan –sadece Sünni öğretisinin okullarda Türkçe anadil dersleri içinde öğretilmesi- durumuna ilk toplu itiraz Hamburg Alevi Kültür Merkezi tarafından 300 imzalı bir dilekçe ile Hamburg Okul Senatörlüğüne yapılmıştır. Bu dilekçede Alevi çocukları için Alevi inancı, tarihi ve kültürü konusunda dersler talep edilmiştir. Bu dilekçe ve benzeri diğer girişimler sonucunda, Hamburg Okul Senatörlüğünün rızalığı ile Hamburg`daki dini cemaatler Protestan, Yahudi, Sünni, Alevi, Budist eğitimcilerinin katılımı ile bir komisyon oluşturularak “Dinler arası Din Dersi Programı�?nda bu inançlardan bilgilere yer verilmiştir. Bu program Hamburg okullarında çoğunluğu Protestan din dersi öğretmenleri tarafından –ama dinler arası din dersi programına bağlı kalarak- isteğe bağlı ve Almanca ortak dilinde 1997 den beri verilmektedir.

Almanya Alevi Birlikleri Federasyonu (AABF), ilk defa Mart 1995 yılında bütün batı Eyaletleri Kültür Bakanlıklarına ve Eğitim Senatörlerine, Alevilik dersleri için toplu başvuruda bulunmuştur.

Almanya`da İslam dersleri ile ilgili tartışmaların yoğunlaşması ile birlikte, AABF eyaletlerdeki Alevi dernekleri ve bölge sekreteryalıkları adına, 2000 yılının başlarında Baden Württemberg, Bavyera, Hessen eyaletlerine Alevilik dersleri için dilekçe vermiştir.

1999 yılında Kuzey Ren Vesfalya Kültür Bakanlığının “Almanca dilinde İslam Din bilgileri Dersleri�? konusundaki genelgesine verdiği yanıtta AABF, Alevi çocukları sadece Sünniliğin öğretildiği ana dil derslerine katılmadıklarını ve böylelikle Türkçe öğrenmelerinin engellendiğini; bu nedenle bu derslerin içine Alevilik konularının alınması talep etmiştir. İki yılı geçmesine rağmen, bu talebin yerine gelmemesi üzerine, KRV Eyaletinde de Haziran 2001 yılında Alevilik dersleri için dilekçe verilmiştir. Aşağı Saksonya ve Schleswig- Holstein Eyaletleri`nde Alevilik Dersleri için çalışmalar, o eyaletlerdeki dernekler ve bölge koordinatörleri tarafından yürütülmektedir.

2. Alevilik dersleri asimilasyonu mu yoksa Anadolu kimliğinin Almanya`da yerleşmesini mi destekliyor?

Eksik bilgilerle Türkiye`den bakıldığında ve de problemleri kendi içinde çözmeye uğraşmayıp başkalarının oluşturduğu çözümlere kuşku ile yaklaşıldığında; “Almanya`nın Müslüman kitleyi bölmek istediği�? sonucuna varılabilir. Eyaletler sistemi ve kiliselerin ve diğer dini cemaatlerin Anayasal hakları dikkate alındığında, Almanya`da dini ve din dersleri konularında gerek Federal Hükümetlerin gerekse de Eyalet Hükümetlerinin –isteseler bile- fazla bir yaptırımlarının olamayacağı anlaşılabilir. Din dersleri konusunda, “insani amaç�? ya da “Alman Müslümanlığı yaratmak amacı�? yerine; kiliselerin denetiminde var olan din derslerine ve Anayasal düzenlemelere bakmak gerekir. Yani; dini cemaatlerin anayasal hakları nasıl yaşama geçirdikleri ve geçirecekleri bu konuda belirleyici. “Alman Müslümanlığı�? ndan, değişik ülkelerden gelip, Almanya`ya yerleşmiş Müslümanların kabul ettikleri ve Anayasa ve Eyalet yasaları çerçevesinde uyguladıkları Müslümanlık anlaşılmalıdır. Nasıl ki; Afganistan`daki Taliban Müslümanlığı ya da Sudan`daki kadınların sünnet edilmesini şart koşan Müslümanlıkla Türkiye`deki Sünni kardeşlerimiz özdeşemiyorlarsa, Almanya`da da “Tek İslam�? değil birden fazla İslam`ın kolları kendi kurumlarını oluşturacaklardır. Alman makamlarında, buradaki göçmeleri “Almanlaştırmak ve Hıristiyanlaştırmak�? isteyen unsurlar mutlaka vardır. Ama bunu genel geçerli bir politika olarak algılamak ve kuşku yaymak, buradaki koşulları ve düzeni yeterince tanımamaktan ve de – eğer Alman düşmanlığı yapılmıyorsa- Türkiye`deki mevcut durumu koruma tercihinden kaynaklanmaktadır. Bu da işin kolayına kaçmaktır.

3. Alevilik derslerini kimler istiyor?

Almanya`daki Alevi kitlenin büyük çoğunluğu , Alevilik derslerini başlangıçtan beri istemektedir. Gerek dernekler gerekse de tek tek Aleviler sürekli AABF`den Alevilik dersleri konusunda daha hızlı gelişme bekliyorlar. Federasyonun çesitli toplantılarında söz alan delegelerin talepleri, son yıllarda Federasyona gelen yüzlerce yazılar, e-mail ve Alevilerin Sesi Dergisine gelen yazılarla bu isteği dile getiriyorlar. Yukarıda belirtildiği gibi, 104 Alevi derneğini temsil eden Federasyon ancak bazı eyaletlerde doğrudan bazı eyaletlerde de oradaki dernek ya da “Bölge Sekreteyaları�? kanalı ile Alevilik dersleri konusunda Alevilikle ilgili “temsilci�? olarak dikkate alınıyor ve bu statü ile çalışma yapıyor.

Almanya`daki yasaları bilen ve saygı gösteren Sünni kardeşlerimiz, Aleviliğin çocuklara öğretilmesini olumlu görüyorlar. Hatta laikliğin gerçek inanç özgürlüğünü garanti altına alan bir sistem olduğunu gören Sünni kardeşlerimiz, Aleviliğin gerçeğe uygun olarak öğretilmesini ve Alevi arkadaşları olan kendi çocuklarının da bu konuda bilgilenmelerini arzulamaktadırlar.

4. Alevilik Derslerinin adı, dili, öğretmeni:

NRW, BW, Bayern ve Hessen Eyaletlerinde verilecek olan dersin adı “Alevitischer Religionsunterricht�? olup, bu derse Alman Anayasası`nın 7.3. maddesi yasal dayanak oluşturuyor. Almanya`da şu ana kadar Alevilik Hamburg`da “dinlerarası din derslerinde�? ve 19.Ağustos 2002 tarihinden beri de Berlin`de „Alevilik Dersleri“ adı altında öğretiliyor. Hamburg`da her din dersi öğretmeni Almanca olarak “dinler arası din derslerini�? verebilir. Şu anda Hamburg genellikle Protestan öğretmenler ders veriyor. (Hamburg`da Protestanların oranı nüfusun % 80 ine yaklaşıyor.) Berlin`de ise her cemaat kendi din dersi öğretmenini kendisi seçiyor. Haftada iki saat ve isteğe bağlı olan Alevilik derslerini, Alevi inancına mensup yüksek okul eğitimi olan öğretmenler Almanca dilinde veriyorlar. Derslerde Alevilikte geçen ve Almanca karşılığı olmayan terimler iki dilde veriliyor. Diğer Eyaletlerde de aynı prensipler geçerli olacak.

5. Ders kitabı değil Alevilik Ders planı belirleyici:

Almanya`da, dini cemaatler örneğin kiliseler, din derslerinde Türkiye`deki gibi, sabit bir ders kitabına bağlı kalarak ders yapmıyorlar. Berlin`de de Alevilik derslerinde önceden hazırlanmış „Alevilik Deneme Ders Plan“ı belirleyici olacak. Öğretmenler, ders planına bağlı kalarak dersleri hazırlayacaklar. AABF tarafından verilen geliştirme kurslarına katılmış Alevi öğretmenler dersleri hazırlarken, Alevilik dersleri ile ilgili yazılmış kitaplardan faydalanabilirler.

6. Alevilik temel konuları:

Önce ilk okul 1-4 sınıflarda verilecek olan (bazı eyaletlerde 1-6) Alevilik Dersleri`nin içeriği, ağırlığı ve metodları her sınıf için farklılıklar göstermektedir. Genel bir bilgi vermesi için sadece temel konu başlıklarını burada vermeyi yeterli buluyoruz: Allah, Allah-Muhammed-Ali (Birleme), can ve ten, Ehl-i Beyt Yolu, Hacı Bektaş Veli, Alevilikte görevler, Dört Kapı Kırk Makam, Cemevi, Cem, Kerbela ve Muharrem matemi, Kurban ve Kurban Bayramı, Semah, Ben Aleviyim.

7. Alevilik dersleri Alevi- Sünni ayırımını körüklemez, sadece Alevileri değil, Sünnileri de Alevilik konusunda bilgilenmelerine ve giderek karşılıklı hoşgörünün gelişmesine destek olur:

Aleviliğin ayrı bir din dersi olması, Almanya Anayasası`nın , Katolik, Protestan ve Ortodoks mezheplerine tanıdığı gibi, Sünni, Şii ve Alevi (ileride belki de Bahai ve Ahmediye) mezhep ve inançlarına tanıdığı haktan ortaya çıkmıştır. Türkiye`nin Müslümanlığı sadece Sünni mezhebi olarak algılaması ve tanıması ve de örneğin Aleviliği „Okul ve Eğitim Politikası“ndan dışlamış olması da bu çözümü dayatmıştır. Türk basını, ne yazık ki ancak Aleviliğin Almanya`da ders olarak kabul görmesinden sonra bu konuda yazı yazma gereğini duymuştur. Asırlardır var olan, Osmanlıdan buyana yok sayılmış, ezilmiş, son örneği; daha 2.Temmuz 1993 de Sivas`ta katliamlara uğramıs bir kesim olarak– ve bunun sorumlusu sıradan Sünni insanlar değildir- , Alevi Sünni ayırımının derinleşmesi değil, tam tersine, Sünni kardeşlerimizin Alevilik konusunda doğru olarak bilgilenmeleri sonucu, karşılıklı anlayışı desteklemek Alevilik derslerinin amacıdır. Özellikle de bilgisizlik ortamında Alevileri rencide eden, bilinçli olarak yayılmış iftiraların ve çağdışı suçlamaların (dinsizlik, pislik, inzest yapmak, Alevi öldürmek cennetliktir gibi) bu dersler yolu ile ortadan kalkacağına inancımız tamdır. Alevilik Derslerinin Türkiye`de de bu ana gerekçeler nedeniyle okutulması kaçınılmazdır. Bu nedenlerden dolayı Türkiye`de sadece Sünni öğretiyi içeren zorunlu din derslerinin kaldırılması için girişimlerimiz vardır.

8. Alevilik inancının temellerini Aleviler kendileri belirlerler:

Alevilik, diğer dinler ve inançlar gibi; içinde inanç, ibadet, saz, söz ve semah, kültür, yaşam biçimi ve hatta felsefe ile birlikte bir bütünlük oluşturur. Yukarıda belirtilen „Alevilik Dersleri“ ana temel konuları, değişik kesimlerden üyelerden oluşan AABF Alevilik Ders Programı Komisyonu`nda iki yıla yakın yoğun bir çalışmada görüşülmüş, geniş olarak tartışılmış ve kararlaştırılmıştır. Bu, Alevilerin büyük çoğunluğunun Alevilik inancının temel öğretisi konusunda görüş birliğinde olmalarının bir sonucudur.

İslam kavramından sadece Sünni İslam otoritelerinin tarif ettiği, çerçevesi „İslam Şeriatı“ ile en son Osmanlı Şeyhülislamlarının fetvaları ile belirlenmiş İslam anlaşılıyorsa; Alevilik o“İslam“ ın içinde değildir. İslam tarifinizde, örneğin tasavvuf, mistik, Kırklar Cemi, Ehl-i Beyt ve insan değerleri (insanların her koşulda eşitliği, kadın erkek eşitliği, 72 millete bir nazarla bakmak, haksızlık yapmamak ve haklının yanında olmak kısacası dört kapı kırk makam) de yer alıyorsa, Alevilikle Sünniliğin çok ortak yönleri var demektir.

Almanya`daki inanç özgürlüğü gereğince Alevilik derslerinin içeriğini ve öğretmen seçimini geçerli eğitim yasalarını ihlal etmemek kaydıyla tamamen Alevi Birlikleri Federasyonu`na aittir.

İsmail Kaplan, Almanya Alevi Birlikleri Federasyonu Eğitim Sorumlusu